Giáo dục sớm (Early Childhood Education) được UNESCO định nghĩa như là giai đoạn giáo dục cho trẻ từ sơ sinh đến 8 tuổi. Đây cũng được coi là thời điểm "vàng" để trẻ phát triển trí tuệ, bởi vậy, một phương pháp đúng đắn và môi trường giáo dục phù hợp trong những năm đầu đời sẽ tác động tới việc định hướng tương lai cho trẻ sau này.
Đến với series Hỏi Chuyên gia - Expert Says cùng Twinkl hôm nay là cô Trang Phan, người sáng lập trung tâm Up Education, một nhà nghiên cứu và thực hành giáo dục, đồng thời cũng là một người mẹ với nhiều kinh nghiệm về giáo dục sớm cho trẻ mầm non. Cô Trang Phan cho rằng, giáo dục sớm không chỉ là đưa con đến nhà trẻ, trường mẫu giáo, mà đó còn là cả một quá trình giúp con phát triển về tư duy, thể chất, khả năng ngôn ngữ và các kỹ năng xã hội trong những năm đầu đời.
Các nhân tố nền tảng của Giáo dục sớm
Theo cô Trang Phan, những yếu tố cha mẹ cần quan tâm khi bắt đầu thực hiện phương pháp giáo dục sớm cho trẻ mầm non đó là:
Sự phát triển cảm xúc
Ngay từ khi chào đời, trẻ đã bắt đầu thể biểu hiện cảm xúc như khóc, cười, giao tiếp bằng mắt, và sử dụng ngôn ngữ cơ thể để giúp cha mẹ hiểu về cảm nhận cá nhân. Từ khoảng 7 đến 18 tháng tuổi, trẻ có thể kết nối giữa biểu hiện gương mặt của người đối diện với tông giọng nói. Đến năm 3 tuổi, trẻ đã có khả năng gọi tên những cảm xúc cơ bản như buồn, vui, sợ hãi, giận dữ. Trẻ ở độ tuổi mầm non thường có sự thay đổi cảm xúc nhanh chóng và có thể gặp khó khăn trong việc chia sẻ những cảm xúc cá nhân. Chính vì vậy, phương pháp giáo dục sớm hiệu quả, theo cô Trang Phan, cần hướng đến việc giúp trẻ nhận biết được cảm xúc, điều khiển những thay đổi tâm trạng và kết nối cảm xúc với hành vi phù hợp.
Kỹ năng xã hội
Khi trẻ bước vào môi trường mầm non và bắt đầu tiếp xúc với thầy cô và bạn bè cùng trang lứa, giúp trẻ học các kỹ năng xã hội để xây dựng hành vi ứng xử và khả năng giao tiếp là điều quan trọng. Phương pháp giáo dục sớm chú trọng hỗ trợ trẻ phát triển khả năng điều chỉnh hành vi, thực hiện các phép ứng xử phù hợp với từng tình huống thực tế. Cô Trang Phan chia sẻ thêm, kỹ năng xã hội của trẻ có thể được rèn luyện thông qua việc tham gia các dự án nhóm, trò chơi sáng tạo, hoạt động đóng vai.
Khả năng ngôn ngữ
Ngày từ những năm tháng đầu đời, trẻ khoảng 6 tháng tuổi đã có thể nhận biết được âm thanh của các từ trong ngôn ngữ mẹ đẻ. Theo cô Trang Phan, với phương pháp giáo dục sớm, cha mẹ cần thúc đẩy vốn từ vựng của trẻ qua việc đọc sách, dạy trẻ nhận biết mặt chữ, đọc tên của bản thân và nhớ các từ quen thuộc về đồ vật hay hoạt động hàng ngày. Cha mẹ cũng cần thường xuyên trò chuyện với trẻ để giúp trẻ phát triển kỹ năng nghe-hiểu, đồng thời học thêm từ mới.
Kỹ năng vận động tinh
Kỹ năng vận động tinh là kỹ năng được hình thành khi trẻ rèn luyện các cử động tay (bàn tay, cổ tay, ngón tay) giúp thực hiện các động tác viết, vẽ, cầm nắm vật nhỏ, mặc quần áo, tự ăn uống. Phương pháp giáo dục của cha mẹ cần tập trung hỗ trợ trẻ phát triển các kỹ năng vận động tinh ngay từ nhỏ. Có thể bắt đầu với các bài tập sử dụng lực cho bàn tay, cổ tay, tiếp đến là cầm nắm và sau là để trẻ kết hợp giữa tay và mắt, từ đó, thể chất và não bộ của trẻ đều được hoàn thiện.
Khả năng tập trung
Giúp trẻ tăng cường khả năng tập trung là một phần quan trọng của giáo dục sớm để tạo tiền đề cho trẻ thích nghi với môi trường lớp học khắt khe hơn khi bước vào tiểu học. Một số nghiên cứu khoa học đã xác định khoảng chú ý của trẻ em ở từng độ tuổi như sau:
- Khoảng chú ý của trẻ 3 tuổi: 6 - 9 phút
- Khoảng chú ý của trẻ 4 tuổi: 8 - 12 phút
- Khoảng chú ý của trẻ 5 tuổi: 10 - 15 phút
- Khoảng chú ý của trẻ 6 tuổi: 12 - 18 phút
Theo cô Trang Phan, các hoạt động hỗ trợ thúc đẩy khả năng tập trung của trẻ đó là trò chơi chú ý, chia giờ học thành nhiều phần và có các khoảng nghỉ, hạn chế thời gian tiếp xúc với các thiết bị màn hình điện tử.
Kỹ năng xử lý tình huống
Trẻ nhỏ có thể thể hiện quan điểm, suy nghĩ, sự quan sát của bản thân tới một vấn đề thông qua xử lý tình huống. Từ các bài học xử lý tình huống, trẻ cũng sẽ luyện tập khả năng tư duy, giao tiếp, tranh biện và sự quyết đoán trong hành động. Cô Trang Phan chia sẻ, việc giáo dục kỹ năng xử lý tình huống cho trẻ từ sớm sẽ là một phần quan trọng để trẻ phát triển các mối quan hệ và thích nghi tốt với môi trường ở các bậc học cao hơn.
Khả năng sáng tạo
Mỗi trẻ em đều đặc biệt và sở hữu khả năng sáng tạo theo cách riêng. Theo cô Trang Phan, khi trẻ nhỏ học được cách thể hiện bản thân thông qua sáng tạo, trẻ sẽ xây dựng sự tự tin và sẵn sàng đối mặt với những thách thức trong tương lai. Một vài hoạt động kích thích sự sáng tạo cha mẹ nên thử tại nhà đó là tô màu, kể chuyện, sáng tác thơ, trò chơi sáng tạo và hoạt động nhóm.
Lưu ý gì khi giáo dục sớm về kỹ năng xã hội và cảm xúc?
Cô Trang Phan cũng chia sẻ, một số cha mẹ thường giáo dục con cái theo "cảm tính" và không thực sự nỗ lực tìm giải pháp cho các vấn đề nuôi dạy con. Cha mẹ cần hiểu rằng, sai lầm trong giáo dục là không tránh khỏi. Đặc biệt đối với việc xây dựng nền tảng cảm xúc và kỹ năng xã hội cho trẻ, cha mẹ không những cần trau dồi kinh nghiệm sâu sắc cho bản thân, mà còn phải thấu hiểu và nhạy cảm với sự thay đổi của trẻ. Sau đây là 7 sai lầm các cha mẹ cần lưu ý trong quá trình cùng con phát triển kỹ năng xã hội và cảm xúc:
- Không nỗ lực sửa đổi phương pháp khi đi sai hướng
- Phản ứng thái quá hoặc xem nhẹ các vấn đề
- Đặt mục tiêu và mong đợi thiếu thực tế cho con
- Không nhất quán trong phương pháp
- Không đặt ra các quy định và giới hạn cho con
- Tranh cãi vô lý với con
- Phương pháp đi theo lối mòn nhưng không muốn thay đổi
Cũng theo Tiến Sĩ Jessica Alvarado, giám đốc chương trình Cử nhân Phát triển Giáo dục sớm tại đại học National University, Hoa Kỳ, "sai lầm của hầu hết cha mẹ là nghĩ rằng giáo dục sớm cho trẻ chỉ cần tập trung phát triển các kiến thức căn bản. Thực tế, đây là thời điểm quan trọng để trẻ tiếp thu các kỹ năng xã hội và cảm xúc, đồng thời học cách xây dựng những mối quan hệ ý nghĩa với bạn bè, cha mẹ và thầy cô." Như UNESCO nhận định, một nền tảng giáo dục sớm vững chắc chính là tiền đề để nuôi dưỡng những công dân có tư duy và phẩm chất tốt cho tương lai toàn cầu.
Về chuyên gia
Cô Trang Phan tốt nghiệp Thạc Sĩ TESOL, trường Đại học Horizon - Pháp, là nhà sáng lập của Up Education đồng thời là Teacher Content Writer tại Twinkl Việt Nam. Với gần 10 năm kinh nghiệm giảng dạy và có hơn 5 năm với vai trò là một nhà nghiên cứu và thực hành giáo dục lứa tuổi mầm non, cô Trang Phan luôn tận tâm với đam mê đóng góp vào sự phát triển trí tuệ, xã hội, tình cảm và thể chất của trẻ nhỏ.
Cô luôn nhiệt tình, sáng tạo và tâm huyết với việc đưa lý thuyết giảng dạy và ứng dụng thực hành tốt nhất cho học sinh. Cô còn không ngừng tìm hiểu các phương pháp để đem đến những bài giảng chất lượng, lan tỏa và chia sẻ những kỹ năng và kinh nghiệm giảng dạy quý báu tới cộng đồng giáo viên và cha mẹ.
Nguồn: https://www.twinkl.com.vn/blog/giao-duc-som-cho-tre
